Không nên xuất khẩu than bằng mọi giá

Vùng than đã tạm "sóng yên, biển lặng". Song, mấu chốt của vấn đề vẫn còn đó, xuất khẩu than vẫn là miếng mồi béo bở.

Tháng 6.2008, Chính phủ đã đồng ý theo đề nghị của Tập đoàn CN Than - Khoáng sản VN đóng cửa con đường tiểu ngạch xuất khẩu than qua cửa khẩu Vạn Gia. Cùng lúc với việc các cơ quan chức năng ra quân bóc gỡ, đưa ra ánh sáng các đường dây buôn lậu than sang các cảng Phòng Thành, Đông Hưng (Trung Quốc). Vùng than đã tạm "sóng yên, biển lặng". Song, mấu chốt của vấn đề vẫn còn đó, xuất khẩu than vẫn là miếng mồi béo bở.

"Ăn theo" xuất khẩu

Ông Đoàn Văn Kiển - trong một lần trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Lao Động - cho rằng: Việc chủ động đề nghị đóng cửa cửa khẩu Vạn Gia là động thái tích cực của TKV, nhằm chấm dứt việc các DN ngoài ngành lấy nê TKV cũng xuất khẩu để nhập nhèm đánh lận. Thế nhưng, một thời gian ngắn sau đó, chính TKV lại chủ động đề nghị được tái xuất qua cửa khẩu Vạn Gia. Lần này, với lý do lượng than xấu còn tồn đọng nhiều, không xuất khẩu thì trong nước cũng không tiêu thụ được. Mặc dù "tiệt đường" xuất than, nhưng sang những tháng đầu năm nay, theo các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh, tình trạng khai thác, vận chuyển và xuất lậu than vẫn tái diễn. Nguồn "vàng đen" đem lại lợi nhuận làm mờ mắt nhiều chủ lò than chính là căn nguyên của tham nhũng, tiêu cực.

Báo cáo sơ kết công tác quản lý khai thác, tiêu thụ than sau 1 năm lập lại trật tự của Tỉnh uỷ Quảng Ninh cũng khẳng định: "Nguồn than cung cấp cho các đối tượng thu gom, vận chuyển đưa đi Trung Quốc tiêu thụ, ngoài số than trôi nổi do dân khai thác, thu gom (số này không đáng kể), thì còn có than từ chính các Cty thành viên của TKV bán trái phép ra ngoài và nguồn than bán trong nội địa giá thấp, được các đối tượng hợp pháp hoá để xuất lậu với giá cao hơn".

Từ đây, rõ ràng là đã có sơ hở, dẫn đến thông đồng, móc ngoặc giữa các lái xe với lực lượng bảo vệ mỏ, cán bộ KCS (kiểm tra chất lượng), nhân viên giám định..., thể hiện quy trình quản lý, giám sát của ngành than lỏng lẻo. Các vụ tham ô, lạm dụng tín nhiệm ở các Cty than Dương Huy, Nam Mẫu, Núi Béo, Việt-mindo, Cty CP sản xuất thương mại than Uông Bí, Cty kho vận Cẩm Phả.. mà cơ quan điều tra đã vào cuộc xác minh, làm rõ.

Không nên XK than bằng mọi giá

Theo con số kế hoạch của ngành than thì trong năm nay, TKV sản xuất 40 triệu tấn than thương phẩm. Trong số này, nhu cầu tiêu dùng trong nước chỉ vào khoảng 19,5-20 triệu tấn. Số còn lại (khoảng 20 triệu tấn) sẽ XK. Ngành than cũng cho biết: Việc XK là nằm trong chủ trương của TKV, nhằm tăng dần sản lượng khai thác để đến khi nhu cầu trong nước tăng lên thì giảm dần XK đi. Than XK hiện nay là những chủng loại trong nước không sử dụng. Nhu cầu  than trong nước chủ yếu là than có chất lượng thuộc loại trung bình để sản xuất điện.

Tuy nhiên, một số chuyên gia trong chính ngành than thừa nhận: XK than đang tạo nên những bất ổn lớn cả về kinh tế và xã hội. Về kinh tế, XK than rõ ràng đã mang lại lợi nhuận không nhỏ cho TKV, có những thời điểm giá than XK tăng cao đã tạo nguồn bù lỗ cho giá bán than cho các hộ tiêu thụ trong nước (mà theo TKV là đang phải bán dưới giá thành sản xuất). Tuy nhiên, cũng chính vì có sự chênh lệch giá bán than nêu trên, nên việc XK than lại tạo kẽ hở để nhiều DN trục lợi. Đây cũng chính là động lực để các đối tượng ngoài ngành than thông đồng, móc ngoặc, hợp thức hoá nguồn than chính ngạch để XK tiểu ngạch kiếm lời.

Một quan chức thuộc tập đoàn này cho hay, từ nhiều năm nay, TKV chưa đầu tư thêm được mỏ mới nào để phát triển bền vững. Lượng than khai thác tăng thêm đều từ các mỏ đang khai thác hầm lò với sản lượng kịch trần. Làm như vậy là tăng khối lượng than XK bằng mọi giá. Nên chăng đã đến lúc, ngành than đặt vấn đề dừng khai thác để XK, dành than cho nhu cầu trong nước, bởi theo tính toán của chính ngành này, chỉ không đầy 2-3 năm nữa, VN sẽ phải NK than.

Quỳnh Trang

Lao Động